Beste vriendinnen en vrienden,

Dit keer geen verhaal, maar foto's:

Het prachtige landschap	De brug in Mostar in herbouw
Mostar blijft een mooie stad	De prachtige herfst kleuren
Dit is het landschap hier	Uitzicht vanuit mijn kantoor
Zwitserland schonk 38 jaar oude vrachtwagens, waar we niks aan hebben	Botsing in de bocht
Maar ook met de verwoestingen erin.

 

Met vriendelijke groet, Cees van der Ploeg

 

03-04-2004 Nieuwsbrief 10

Lieve vriendinnen en beste vrienden,

Ondanks het feit dat ik niet overstelpt wordt met werk, merk ik dat ik al weer drie weken terug ben van vakantie. Volgende week vrijdag nog drie maanden en dan is de tour voorbij! Wat iedereen op uitzending merkt is dat de contacten met Nederland op een of andere manier minder worden. Kennelijk werk het spreekwoord "Uit het oog, uit het hart" toch, zonder dat we dat in de gaten hebben. Ook Ineke merkt dat de omgeving het als normaal ervaart dat ik weg ben en zij dus alleen is. Iedereen die ze tegen komt, vraagt hoe het met 'Cees' gaat, niemand vraag "En hoe is het met jou?" .

In mijn vrije tijd ben ik momenteel bezig om een artikel te schrijven over de Kanun. Als basis literatuur gebruik ik een zeer uitgebreid artikel van een Oostenrijkse psychologe, mijn hemel wat gebruikt die af en toe moeilijke woorden. Elke dag wordt er wel een lijst naar Ineke gemaild, die dan weer in woordenboeken duikt om mij alle suggesties van vertaling terug te zenden. Als ik dat geweten had, zou ik woordenboeken hebben meegenomen. De lente gaat hier echt beginnen, in de weides bloeien de primula's en de knoppen in de bomen staan echt op springen. Waar men volkstuintjes heeft, is iedereen bezig die aan te harken en het zaaigoed de grond in te doen. Ik wil dat stuk van de Kanun dan ook af hebben om bij mooi weer ook een buiten te vertoeven. Maar het zal nog wel even duren want het is taaie stof.

De vorige keer had ik jullie beloofd om wat over de reductie van SFOR te vertellen. Ik doe dat op hoofdpunten, want anders wordt het te ingewikkeld en te lang. Op de eerste plaats gaat de Europese Unie (EU) de verantwoordelijkheid van de NAVO voor SFOR overnemen. De EU moet uiteindelijk beoordelen of Bosnië Herzegovina gereed is om in aanmerking te komen voor het lidmaatschap van de EU. De reductie (van 61.000 man in 1995, 12.000 man in 2004, naar 7000 man sterkte) is mogelijk omdat het qua incidenten in dit land rustig is geworden. (SFOR was in staat om bij de onrusten in Kosovo KFOR binnen no-time bij te staan met 4 compagnieën) Ook een aangekondigde demonstratie in Banja Luka waar 50.000 man verwacht werden (er kwamen er maar 10.000), leidde niet tot vervelende situaties. (SFOR stond in de buurt van Banja Luka gereed om eventueel de plaatselijke politie te ondersteunen) Momenteel zijn en worden Monitoring Observation Surveilance Teams (MOST) gevormd. Dat worden de ogen en oren voor de EU. Zij worden in gewone huizen gesitueerd en hebben contacten met de autoriteiten en de bevolking en rapporteren daarover. Op termijn zullen ze zelfs in burger gaan lopen, maar alles moet zijn tijd hebben. Op een aantal basissen blijven wel militairen achter voor speciale operaties. Bij voorbeeld als er toch een escalatie zou plaatsvinden. Als die qua sterkte te gering zou zijn dan staan er in West-Europa altijd troepen klaar om ingevlogen te worden. Het geheel wordt afgekort als MNTF (Multinational Task Force). Nederland neemt 4 MOST voor haar rekening. In het totaal zijn er 12 teams. Ook worden er sectorteams geformeerd om op Canton niveau ook de vinger aan de pols te houden. Wat de Amerikanen gaan doen is mij niet duidelijk want Amerika zal nooit zijn troepen onder bevel stellen van de EU. Wellicht dat ik daar nog eens wat over opvang. Tot zover SFOR.

Deze week moest ik in Banja Luka een aantal bedrijven bezoeken en beoordelen die mee hadden gedaan aan een tender voor het onderhoud van het wagenpark aldaar. Ik ben meegereden met een medewerker van BHMAC. We hadden om 06.30 uur afgesproken. Op dat tijdstip zat hij achter zijn computer en zei nog even wat te moeten uitwerken. Het was 07.10 uur dat we dan eindelijk vertrokken. Na nog geen kilometer reden we het benzinestation binnen en moest er getankt worden. Toen eindelijk op pad, jawel na nog een kilometer stopte hij bij de flappenautomaat. Toen als een beest op weg, toeteren en knipperen met z'n lichten en schelden naar iedereen die op de weg zat. In Travnik, zonder aankondiging ging hij daar naar het regiokantoor om wat met de computer te regelen. Het oponthoud was al gauw een uur. En toen weer als een bezetene verder naar het noorden. Toen we aankwamen op het kantoor in Banja Luka bleek de logistieke dame die ons daar naar de bedrijven moest brengen, gevlogen te zijn en dat was dus weer een uur. In haar wagen, ze wilde kennelijk bewijzen dat dames ook hard kunnen rijden, racen door de stad. Je bent blij dat je daar geen kinderen of oude-van-dagen hebt wonen, want die worden gewoon van de sokken gereden. Na onze bezoeken weer op dezelfde manier terug en dan besluit je om je nooit meer te laten rijden!

Woensdag heb voor het eerst in mijn leven een echte aardbeving meegemaakt. Ik kan daar nu trots over doen, maar ik kan vertellen dat het een hele rara gewaarwording is. Ik zat thuis achter de computer met de Kanun te stoeien terwijl ik een klassiek muziekje op de achtergrond had staan. Plotseling een hoop lawaai en alles schudde, het huis en alle spullen daarin. Het duurde zo schat nog geen 8 seconden, maar wel even heavy! Ik ben naar buiten gegaan, terwijl ik nog zo stom was om eerst mijn bril te gaan zoeken. Ik heb geen naschokken meer gevoeld. Wat ik van Pasa en Vesna begrepen heb was het episch centrum ongeveer op 50 kilometer en de schok een van 5 op de schaal van Richter. Al met al een korte maar toch heftige belevenis. Overigen zit ik nu maar weer rustig achter de computer.

Recentelijk zijn hier de generaal Noordzij, commandant OPCO 7 december, samen met een van zijn directe discipelen generaal Komen op bezoek geweest. (OPCO betekent Operationeel Commando, dat in de plaats is gekomen van de 7 december divisie. Nederland heeft geen divisie meer en in dit commando is o.a. ook NATCO (Nationaal Commando) opgenomen, zodat ook militaire bijstand nu ook onder dit commando valt.) Ik probeer de militaire taal maar even wat toe te lichten voor de leken onder mijn lezen publiek. Wel wat voor mij interessant is, is dat men ondanks de bezuinigingen op defensie en dus inkrimping voor posten toch nog een beroep wil doen op BD-er (zij die met voorpensioen zijn) en reserve officieren. Dus wellicht is er ook nog na september 2004, wanneer mijn huidige oproeping ten einde loop toch nog kans dat er zich een nieuwe klus aandient. Ik zou dat best prettig vinden want ik wil mijn energie eigenlijk nog niet helemaal in het golfen stoppen. Daarnaast is een uitzending een periode waar je een geweldige ervaring opdoet, een bijdrage kan leveren aan de opbouw van een land en bij welke baas krijg je dat en je wordt er ook nog voor betaald. Dan kreeg ik van enkele kanten de vraag: wat doe je nu eigenlijk? Wel in feite functioneer ik als organisatie adviseur. Met mijn kennis en ervaring op het gebied van management, communicatie organisatieopbouw met name in commerciële bedrijven probeer ik met adviezen de organisatie verder te helpen. Voorbeelden: Hoe dien je en met welke toelichting en argumenten een goed onderbouwde investeringsaanvraag in - Ik heb een concept personeel en management beleid voor ze gemaakt - Ik heb bedrijven bezocht om te kijken of die wel de goede partners waren om mee in zee te gaan.

Zo, de twee a4tjes* zijn weer ruim vol en ik wil de volgende keer ook nog wat te vertellen hebben. Ik groet jullie allemaal heel hartelijk vanuit een met zon overgoten Sarajevo en ik wens jullie het beste. Tot horen, mails of de volgende nieuwsbrief.

Cees van der Ploeg

19-04-2004 Nieuwsbrief 11


Lieve vriendinnen en beste vrienden,

Alle bloesembomen staan hier in bloei, de vergeet-me-niet-jes, de paardenstekken en de hondsdraf kleuren hier de natuur. 17 tot 20 graden en de zon laat zich af en toe zien. Pasa is bezig een kas te maken voor tomaten, paprika’s en van die taps toelopende paprika’s. Er stond al een oud roestig frame dat hij nu met latten aan het bekleden is zodat het plastiek dat er overheen moet niet op het warme ijzer komt. Alles wordt gefabriceerd van oud materiaal dat hij bij elkaar heeft gescharreld. Laatst was hij aan het lassen zonder een bril op te hebben. Dat heeft hij geweten. Een nacht niet geslapen en zijn ogen maar deppen met koud water. De volgende avond dat ik hem zag liep het water nog uit zijn ogen. Nee, hij zou voortaan zijn bril opzetten. Ja, en wat zie ik een paar dagen later: Pasa weer aan het lassen zonder bril!

Met dat ik van verlof kwam had ik voor Vesna en Pasa 10 CD meegenomen met muziek van Mozart. Ze hadden me verteld dat ze van klassieke muziek hielden. Daarbij had ik meteen gezegd dat ik mijn CD/tuner/cassette recorder, die ik hier voor weinig geld in de PX had gekocht in juli voor hen achter zou laten. Deze week had Vesna een cadeau voor mij: een CD (volgens mij illegaal) van volksmuziek van hier. Op oudejaaravond had ik, gemeend, laten blijken dat ik dat heerlijke muziek vindt en nu op elke donderdag avond is er op de TV ‘Grand Show’ waar we met elkaar naar zitten luisteren. Ik had mijn Cd-speler mee naar beneden genomen om ook hun te laten luisteren naar de CD en Vesna meteen te vertellen hoe dat ding werkt, zodat ze als ze bij mij aan het schoonmaken is er een muziekje bij kan spelen. Tot mijn verbazing dachten ze dat je de CD aan twee kanten kon laten spelen. Zo zie je maar, wat voor ons vanzelfsprekend is, is voor anderen weer een nieuwe wereld. Vorige week had ik ze uitgenodigd om met ze te gaan eten. Ik had maar even geïnformeerd wat Pasa zou aantrekken want het is natuurlijk niet aardig als ik een pak aantrek en hij zit in een trui. Dus we gingen alle twee in het pak. Pasa zou vanuit de stad komen en ik zou met Vesna om 20.00 uur in het restaurant (‘Jež’ geheten, hetgeen ‘egel’ betekent) zijn. Ik zag Vesna op een gegeven moment schuifelen op haar stoel want die was toch wat ongerust over de komst van Pasa en of we dan maar niet alvast zouden gaan bestellen. En ja hoor, hij kwam met zijn stropdas al op half elf, ruim een uur te laat, zonder dat hij dat zelf vreemd vond. Het was overigens erg gezellig en uitstekend eten, maar voor Bosnische begrippen erg duur. Het verhaal werd ook de daar op volgende dagen behoorlijk doorverteld aan vrienden en familie, zo duur gegeten!.
Dinsdag 6 april ben ik naar de Medal Parade van onze jongens geweest van de SFOR 15 rotatie op Camp Butmir. Buiten het feit dat het inrukken fout liep (Niet geoefend en met verschillende krijgsmacht onderdelen, loopt dat geheid fout. Maar gelukkig was de generaal al vertrokken, zodat hij dat niet gezien heeft) was het een keurige strakke ceremonie! Daarna was er een borrel en tot slot een BBQ, met heerlijk vlees en zelfs satésaus. Zaterdag 10 april was er het eindfeest met een band, waar ze dan ook hun buitenlandse collegae uitnodigen waarmee ze gewerkt hebben. Het was gezellig geweest maar ik had in een uur al meer decibellen binnen gekregen dan voor mij in een heel jaar goed is. Zelfs buiten op de veranda kon ik niet verstaan wat mensen tegen me zeiden. Donderdag aanstaande gaat het grootste gedeelte vertrekken en de rest begin mei. Het NSE moet dan van een huidige sterkte van 5 man naar 2 man. Dat zal wel beteken dat ik mijn post zelf moet gaan ophalen, maar dat is geen probleem. Ik lunch dan op Bitmir en het breekt prima mijn dag. Overigens merk je dat die jongen naar huis moeten. Over allerlei zaken ontstaan lichte irritaties en voor zover het al een club was valt die steeds verder uiteen. Dat is in deze situatie niet zo erg want men werkt allemaal individueel. Werk je al groep dan heeft een commandant een uitdaging als er zich dergelijke ontwikkelingen voordoen.

De afvoer van het hemelwater is hier een dik probleem. Als het even, zoals vorige week, regent dan staan de straten blank. De putjes kunnen een normale bui niet aan en als het dan wat langduriger regent dan is het een waterpartij. Na drie dagen regen in Bosnië Herzegovina waren er dus ook overstromingen in Bogojno en in de buurt van Travnik. Ik kon dat met eigen ogen aanschouwen want ik had maandag (voor mij dit jaar geen 2de Paasdag) een afspraak in Bihac. Dat is vanuit Sarajevo ruim 6 uur rijden, dus ik had een hotel laten boeken om dan de volgende dag weer terug te reizen. ’S Morgens vroeg op stap gegaan. Eenmaal aangekomen ter hoogte van Zenica, waar ik dan naar het westen afsla, was de rivier behoorlijk buiten de oevers getreden. Huizen stonden onder water en overal op de oevers plastiek afval. Bij Vitez werden we omgeleid omdat de weg geblokkeerd was. Een uur voorbij Dovi Vakuf, waar je normaal naar het zuiden afslaat als je naar Bogojno rijdt, stond ik plotseling met mijn MB voor meer dan 200 meter water. Dat hebben ze mij nog nooit verteld wat je dan als chauffeur moet doen. Sowieso heb ik over de auto nog nooit wat te horen gekregen. En toen ik na enige maanden een inspectieformulier uitgereikt kreeg, ben ik voorzichtig bij een monteur op Bogojno gaan vragen waar ik al die spullen, waarnaar ik moest kijken, kon vinden. Dat was ook de eerste keer dat ik onder de motorkap keek.

Bij het water stonden een aantal mannen te gebaren dat ik er zo doorheen kon rijden. Op hoop van zegen dan maar! Ik dacht blik op oneindig, verstand op nul en gas blijven geven. Het was bovendien niet gemarkeerd hoe je moest rijden. Rustig, in zijn twee, ben ik er doorheen gereden. Maar het was wel dieper dan ik dacht. In het midden stroomde het water over de motorkap, maar ik ben aan de overkant gekomen. De volgende morgen zei een van de medewerkers van het Regiokantoor Bihac dat een koplamp niet brandde. Toen ik ging kijken bleek de rechterkoplamp zich tot een aquarium te hebben ontwikkeld. Ik zat dus behoorlijk in de piepzak voor de terugreis. Ik had wel een afspraak in Bogojno voor het plaatsen van een zeef in mijn benzinetank, dus dacht ik misschien kunnen ze hem laten leeglopen. Terug bleek het water al behoorlijk gezakt te zijn. De 200 meter was nu nog maar 150 meter. Nu stond er ook keurig politie die aanwijzingen gaf. Eerst heb ik een vrachtwagen afgewacht die van de andere kant kwam. Hij ging tot halverwege zijn wielen in het water. Toen ik het water inreed kon ik ook de streken op de weg zien en met plezier ben ik naar de overkant gereden. Op Bogojno zag ik SM Hofman, hoofd van de garage, een man die qua postuur het als kroegbaas in een Amsterdams café het prima zou doen, en vroeg hem of hij ook even naar de koplamp kon kijken want daar was water in gekomen. Om een uur zouden ze er aan beginnen. Twintig over een liep ik naar de garage en tot mijn verbazing was alles al geregeld. Een zeef en twee nieuwe koplampen want, zo zei Hofman, in die andere lamp konden ook vissies zwemen. Dus complimenten wie complimenten toekomt: “keurige service!”

Zo de twee A4-tjes zijn alweer vol. Hoe is het met jullie daar in Nederland? Ik hoor jullie wel of via de mail en anders tot de volgende nieuwsbrief. Allemaal de hartelijk groet* vanuit Sarajevo en geniet van het voorjaar!

Cees van der Ploeg

02-05-2004 Nieuwsbrief 12

Lieve vriendinnen en beste vrienden,

Inmiddels hebben Koninginnedag en de 1 mei viering achter de rug, maar daarover straks meer. In nieuwsbrief 10 heb ik een poging gedaan om jullie wat te vertellen over de reductie van SFOR, maar ook over de andere en aangepaste inzet naar de omstandigheden. Een belangrijk element was de oprichting van MOST (Monitoring Observation Surveillance Team) Het was vooral ook een aardige afkorting om dat ‘most’ in het Seevokroatisch ‘brug’ betekent. Maar omdat elders voor dezelfde teams andere namen werden gebruikt heeft HQ-SFOR besloten de naam per 1 juni 2004 te wijzigen in LOT (Liason and Observation Team). Het is maar dat jullie het weten. Overigens, als opmerkelijk detail, de BLS sprak in zijn column in Landmacht 3 over de afkorting ‘MOST’: Monitoring Observation Surveillance and Targetting. Dat er nu niemand in de buurt van de generaal rond loopt die dat opmerkt en er zorg voor draagt dat in de stukken van de BLS dit soort missers niet voorkomen.

Ik had mijn tweede TV optreden vorige week. Wel weer bescheiden, maar je weet maar nooit. Ik wordt rond 18.00 uur gebeld door Vesna. Cees happy? What are you doing? Afijn het verhaal kwam erop neer dat Pasa naar een lezing ging met plaatjes en dat erg goed engels gesproken zou worden. Computer uit, even wat anders aan en op naar de stad met Pasa. We moesten in de bioscoop zijn. Onderweg maakt Pasa grappen met iedereen, hij schijnt toch wel wat mensen hier te kennen en ook bij binnenkomst in de zaal was het druk handen schudden met de organisatoren en we werden voorin neergepoot. Toen het eindelijk begon volgde er eerst een uur toespraken in de lokale taal en ik had mijn oogjes al een beetje toe. Ga er maar aan zitten om ’s avonds om 7.00 uur een uur lang naar een taal te luisteren waar je geen woord van verstaat! Na het uur begon het interessant te worden want toen kwamen de plaatje, gevolgd door een film. Het betrof uiteindelijk een lezing door Stipe Bozic, beroemd bergbeklimmer. Het geheel was georganiseerd door Alpinclab “Mosor” Split-Kroacija, die daarmee een lustrumfeest mee opsierde. Engels heb ik die avond overigens niet gehoord, maar er werden wel TV opnames gemaakt en zo kwam ik de volgende dag, weer als figurant, op de TV.

Communicatie is binnen BHMAC nog steeds een probleem en waar wij meestal van problemen proberen te leren (Leassons Learned) hier willen ze dat kennelijk beslist niet. In de laatste twee weken was er een party georganiseerd. Eenmaal omdat een trouw medewerkster de organisatie verliet en de tweede keer omdat er een proces was gewonnen en dat het 1 mei zou worden. Tot tweemaal toe is er geen uitnodiging vooraf. Opeens denkt iemand: "He die Hollander is er niet" en komt er iemand mijn kantoor binnen stuiven om me te halen. De party's vinden plaats in de kantine en bij goed weer op het terras. Het bestaat uit veel vreten (kaas, ham, kip, schaap, worst en gehakt van de BBQ en brood ) en drinken. Ongelofelijk wat ze naar binnen kunnen werken. De telefoon centrale deed het niet (het computernetwerk wel) maar geen bericht dat er problemen zijn, laat staan dat ze melden wanneer het op gelost wordt. De laatste dagen lag outlook op zijn gat maar geen bericht. En als ik kwam vragen wanneer ze dachten dat het probleem opgelost zou zijn dan begreep ik dat dat een vraag was die ze liever niet horen. Ik hoop dat ik maandag weer in de lucht ben. Het kwartaal verslag behoor ik te krijgen. Als je dan vraagt waarom je het niet hebt gekregen gaan de handen in de lucht, maar begint men wel in de lokale taal driftig over dat punt te discusseren.

Er zijn een paar containers bijgekomen op onze locatie. Daar worden dan ter isolatie tegen sneeuw en de zon een schuin dak op getimmerd. Ik had dat nog niet meegemaakt maar van de week was dat zover. Tot mijn verbazing ontdekte ik dat de timmerman voor het zagen van het hout uitsluitend de kettingzaag gebruikt. Niks millimeterwerk raggen met dat ding. Het was toen wel leuk de opmerking te horen in de vergadering van operations: Nu ze het dak aan het maken zijn is het gaan lekken!
Pasa en Vesna hebben een vernieuwd entree. Wat eerst een open portaal was is nu afgesloten met een deurpartij. Zo houden ze ’s winters de kou beter buiten en kunnen ze ook daar wat spullen kwijt als jassen en schoenen. Ook in de keuken hebben ze een nieuw raam gekregen. Als ik ze feliciteer met de veranderingen glunderen ze breed uit. Vorige week heb ik op zaterdag Pasa geholpen het plastiek over zijn kas te krijgen. Hij dacht natuurlijk dat zo’n militair alleen handig is met wapens of zo, maar hij was toch onder de indruk van een paar tips die ik hem gaf. Het was af en toe wel lachen als we elkaar met handen en voeten wat wilden uitleggen of om de hamer of spijkers vroegen. Ook heb ik bij Pasa en Vesna een andere parkeerplaats gekregen. De muur aan de dalzijde van parkeerplaats was al enige tijd voor een stuk ingestort. Ik had Pasa al eens gevraagd of dat geen kwaad kon. Big problem, big problem. Maar geen gevaar. Ik zag echter het gat verder uithollen en de regen van de afgelopen tijd doet daar geen goed aan. Bovendien is mijn jeep geen personenwagen en is bovendien bepantserd, dus een aardig gewicht. Ik moet er niet aan denken dat ik defensie direct moet gaan uitleggen dat mijn jeep naar beneden is gestort. Vesna heeft nu bij de overburen, een familie die schoenen maken, een plaats voor mij geregeld.

Donderdagavond waren we om 18.30 uur uitgenodigd door de ambassadeur. Dik 400 mensen kwamen naar het museum waar de ontvangst op de binnenplaatst/tuin was georganiseerd. Bij binnenkomst kregen de dames een button en de heren twee mini klompjes om op te spelden. Paling, haring, bitterballen, vlammetjes en dergelijke. Erg sfeervol en gezellig. De volgende dag was er in het NL-NSE op Burmir een officiële bijeenkomst waar een oranjebitter werd geserveerd en wederom was er paling en haring. ’S avonds was het voor de vrouwen en mannen, ze werden geacht elk twee gasten mee te nemen, saté eten. Toevallig zat ik aan tafel bij generaal Packett de commandant van SFOR. Hoewel ik vaak kritiek heb op de Amerikanen als ongenuanceerd, hypocriet en denken dat zij het alleen weten, moet ik zeggen dat ik van hem een heel andere indruk heb gekregen. Na de maaltijd was iedereen van Camp-Butmir uitgenodigd. Twee dames van de Ambassade hadden Volendamse kleding aan, die zij overigens ook op de receptie van de ambassadeur aan hadden. Een band speelde muziek en er waren voor de gasten wat weggeeft artikeltjes. Op die manier maakt elk land op zijn ‘Nationale feestdag’ een feestje waarbij natuurlijk het land wordt uitgedragen.
Nu ik dit zit te schrijven kom ik net terug van een andere brasparty. Samen met Vesna en Pasa waren uitgenodigd in een weekend huis van vrienden zo’n uur rijden van Sarajevo richting Mostar. Ik zal jullie daar de volgende keer verder over vertellen want ik zie dat ik alweer twee A4*-tjes vol heb geschreven en jullie hebben vast allemaal erg druk dus ik wil jullie niet te veel van het werk houden. Hoe is het met jullie daar in Nederland of elders? Ik hoor jullie wel of via de mail en anders tot de volgende nieuwsbrief. Allemaal de hartelijk groet vanuit Sarajevo en geniet van het voorjaar!

Cees van der Ploeg.

17-05-2004 Nieuwsbrief 13

Lieve vriendinnen en vrienden,

Het was jullie natuurlijk onmiddellijk op gevallen dat ik mijn vorige nieuwsbrief gedateerd had met 2002 in plaats van 2004.

Toen leefde ik nog in Albanië, waar het hart vol van is zullen we maar zeggen. Ik had jullie beloofd om terug te komen op de brasparty van twee weken geleden. Zaterdag morgen om 08.00 uur eerst beneden koffie drinken en dan vertrekken. Het was lang weekend voor de mensen hier in verband met de 1 mei viering die in verband met de zaterdag naar maandag was verplaatst. We moesten vroeg de stad uit zijn want het zou een puinhoop worden. Met een klein oponthoud aan de rand van de stad reden we richting Mostar. Na een goed uur kwamen we door Konjic en na nog tien minuten waren we in Celebici. Dat is gelegen aan het meer van Jablanica. Feitelijk een stuwmeer waar de waterstand nu weer op het goede peil staat. De waterkrachtcentrale verderop had in verband met het droge weer van vorig jaar het meer bijna leeg laten stromen. Vrienden van Vesna en Pasa, Vesna (ook) en Hassan hebben daar een weekend woning. Hassan is werkzaam in een sigarettenfabriek. Deze fabriek bestond kort geleden 120 jaar. De leiding heeft dit groots gevierd, maar de arbeiders kregen ter gelegenheid van het jubileum slechts een aansteker! Voor tien uur zat ik dus al aan de raki. De tafel stond al vol met eten pita, kaas en brood. Kennelijk hadden ze elkaar al lang niet meer gezien, het was dus ratelen en nog eens ratelen. Het weer werd wat beter dus iedereen, in middels waren andere vrienden ook aangeschoven, naar buiten.

Rond twee uur werd een dak van een oude auto omgekeerd op de grond gelegd. Aan de voor- en achterkant werd een spies in de grond geslagen, een paar zakken houtskool en de fik erin. Toen het eenmaal goed brandde kwam er vanaf het balkon een gepiest schaap naar beneden. Op het vuur en drie uur lang draaien aan een oud autostuur dat aan de spies was bevestigd. De eerste beurt had de zoon des huizes. Intussen werd op een kleine BBQ ik denk toch al zo’n 4 kilo aan gehakt worstje klaar gemaakt en door de aanwezigen gretig verorbert. Gelukkig was er naast de raki inmiddels ook witte wijn met mineraal water (de favoriete drank van Pasa en ondergetekende). Toen het schaap rond 17.00 uur gereed was waren het dolken en bijlen die dat beest in kleine stukken deed veranderen. Ik kreeg een van de voorpoten (kuit), die voordat het beest op het vuur komt worden losgemaakt en op de buik van het beest worden gebonden. Het schijnt het beste stuk te zijn. Zonder bestek zat iedereen een stuk schaap te eten.

Tegen 20.00 uur werd het buiten koud en we verhuisden naar binnen. Daar kregen een bord soep en vervolgens werd het schaap, inmiddels koud, weer opgevoerd. De mannen waren moppen aan het tappen alleen ontbrak de vertaling. Om 23.30=uur wist ik nog steeds niet waar mijn slaapplek zou zijn terwijl ik toch na al die raki en wijn wel trek in mijn bed had. Eindelijk kwam er beweging in het gezelschap en bleek ik bij Vesna en Pasa op de kamer te liggen. Ik ben tussen de lakens gekropen en slapend als een os werk ik de volgende morgen om 10.00 uur wakker. Water om te wassen of te scheren was er niet want de distributie is daar nog wat onregelmatig. Om het toilet door te spoelen staan er allemaal emmers met water in de badkamer. Als ontbijt kregen we een heerlijk omeletje. Daarna was er een wandeling georganiseerd naar een restaurant bij een waterval. Een zeer idyllisch plekje waar we koffie dronken. Je kunt er ook forel eten die daar in bassins zwemmen. Er zaten forellen in van meer dan 50/60 cm groot. Weer terug bij het huis gingen de mannen vissen aan het meer. Daarna ben ik met de zoon des huizes die wat engels sprak wezen wandelen naar een dorp dat door de komst van het stuwmeer grotendeels onder water ligt. Her en der zie je oeverrand nog iets dat lijkt op een raam of zo. Hij maakte zich vreselijk boos over het feit dat er geen geld is om daar historisch onderzoek te doen want dat dorp zou al meer dan 2 duizend jaar oud zijn. Het dorp waar we verbleven heeft tijdens de oorlog geen strijd gekend. Op bepaalde plaatsen kun je zowel een moskee als een katholieke en orthodoxe kerk zien. De zoon vertelde mij dat de mensen die in het dorp wonen voor een zeer groot percentage in de oorlog hun geld hebben verdient en nu prachtig wonen aan het meer zonder zorgen. Overigens is het onbeschrijfelijk hoeveel vuil er aan de oevers van het meer drijft. Als iedereen maar alles in de rivier gooit dan is dat niet te voorkomen. Maar naast het zwerfvuil is het kennelijk ook niet verplicht om bijvoorbeeld een septitank bij je huis te hebben en kun je het toilet direct op het meer of de rivier laten uitkomen. Na toch een heel leuk weekend waren we om 19.00 uur weer terug in Sarajevo.

Vorige week ben ik met Willem van Rossem, de deputy head (plaatsvervangend ambassadeur) van de ambassade naar een mijnenveld geweest, waar twee bedrijven bezig zijn met ontmijnen. Zo kreeg hij ook een indruk van de praktijk naast alle papieren over de mijnen situatie hier. Hij zal als ik weer in Nederland ben de enige Nederlander zijn die dan contact heeft met BHMAC cq de Demining Commisssion.

Pasa is druk doende, nu er nog inkomsten zijn, buiten de boel op te knappen. Er is een garderobe in aanbouw, de trap is gerepareerd, de straat is opgeknapt en als ik het goed begrijp krijgt een gedeelte van de gevel ook nog een verfbeurt. Het loop allemaal niet volgens plan want hij regent er elke keer uit. Daar loop iedereen hier over te mopperen. Ze zijn gewent dat het in mei prachtig weer is en dat blijft behoorlijk uit. Het groeit niet in de groente tuin en mensen klagen dat ze zich kwakkelig voelen omdat de warmte van de zon nog steeds ontbreekt. Vesna, bezorgt om de centen die uitgegeven worden voor het opknappen, is ondertussen bezig met allerlei zaaigoed. Dat is voor zowel de groente tuin als voor bloemen rond het huis. Schoonmaken doet ze maar even niet want Pasa maakt toch weer rommel, stof en puin.

Over onderhoud gesproken, je ziet toch dat hoewel langzaam ook hier in Sarajevo weer aandacht wordt besteed om zaken op niveau te houden. Vele kuilen die er in het wegdak waren na de winter zijn weer gerepareerd en op een gedeelte van de doorgaande weg in de stad waren ze bezig om de lijnen op de straat opnieuw te verven. Ook zie je veelvuldig mensen van het kadaster opmetingen doen en de mannen en vrouwen van de plantsoenendienst zijn volop bezig om het gras te maaien. Maar ik zie ook dat de bouw van twee enorme torenflats (32 verdiepingen= is stilgelegd. Tot voorkort zag je hem groeien maar nu zie ik als ik er langs rij geen enkele beweging meer. Als ik daar zo met Vesna met wat taalproblemen over praat dan komen we samen tot de conclusie dat in dit land nooit wat wordt afgemaakt. Dat zal enerzijds wel te maken hebben met geld maar anderzijds ook met de instelling van de mensen. Als je zomers voor je huis zit dan smaak het eten en de drank niet anders of je huis nu wel of niet geschilderd is en in de winter zit je toch binnen.

Zo mensen dit was het voor deze keer. Ik hoop dat het jullie allemaal goed gaat. Nog een kleine twee maanden en dan ben ik weer in jullie midden. Hartelijke groet uit Sarajevo.

Cees van der Ploeg

31-05-2004 Nieuwsbrief 14

Lieve vriendinnen en beste vrienden,

Brood en spelen was bij de Romeinen al een middel om het volk rustig te houden en soms denk ik dat dat ook hier in Bosnië Herzegovina op dit moment een middel is om de zaken maar gaande te houden. Ik heb in mijn vorige brief vast gesteld dat de vooruitgang op punten best zichtbaar is, maar het zijn er maar relatief weinig die het erg goed gaat en het overgrote deel hebben behoorlijk moeite om het hoofd boven tafel te houden. Veel armoede zit echter achter de voordeur. Buiten de deur er zo netjes mogelijk uitzien maar als je binnen bent onmiddellijk je oude kleren aan. En bij de rijken moet je maar afvragen hoe zij aan hun geld gekomen zijn. Op wat bedelaars na (meestal zigeuners) heeft iedereen wel te eten en de avonden worden bij de TV doorgebracht en daar zijn de spelen. Bijna elke avond is er op een van de zenders wel een muziek programma van de muziek van dit land of ik kan beter zeggen van de Balkan. Het beste programma is op donderdag avond op ‘pink’ de zender van Republiek Servië. Het heet: Grand Show. Van 21.00 uur tot dik over half twaalf worden eerst de talenten en vervolgens de artiesten opgevoerd. Een heus orkest is er met klarinetten en harmonika’s en een hele dikke pianist, maar ook danseressen. Bij tijd en wijle treed er ook een zigeuner op die altijd een buikdanseres in zijn nummer heeft. Ook de zangeressen zien er altijd bijzonder goed uit, maar kunnen ook goed zingen. De show wordt gepresenteerd door twee schone dames met een wat oudere heer. Deze heer verteld altijd tussendoor moppen waar het publiek hartelijk om lacht, Favoriet zijn de moppen over de politie waar men hier maar een zeer lage dunk van heeft. Helaas kan Vesna de moppen niet vertalen, maar bij een lukte het met handen en voeten. Een man vraagt aan een politieagent: Wawawawwaar is dedede schschschool vvvvvoor sssssttttooootttteeerrrrraaaaars? Zegt de agent ik weet het niet meneer, maar u stottert al goed!

Ik moet zeggen dat ik, hoewel geen verstand van muziek, de muziek hier erg ben gaan waarderen. De nodige CD heb ik al gekocht en elke donderdag avond is het voor mij feest om samen met Vesna en Pasa van de show te genieten. Ze weten dat inmiddels dus, en ook andere muziek programma’s waar deze muziek te horen wordt gebracht, wordt het kanaal op afgestemd. Vesna blijk echt alle liedjes te kennen en verteld me dan soms waar het over gaat of waar de artiest vandaan komt.

Vorig week zaterdag was de NSE – meeting op Burmir om 15.00 uur (normaal om 17.00 uur) en daarna was er kennelijk op TV een voetbalwedstrijd en zou er pas om 18.00 uur een BBQ zijn. Ik hou best van BBQ maar twee uur wachten= vond ik toch niet een goed idee en voetbal kijken al helemaal niet. Dus had ik Vesna en Pasa uitgenodigd om buiten de deur te gaan eten. Plannen in Bosnië en Herzegovina zijn alleen maar plannen en daar moet je het ook bij laten. Uiteindelijk gingen we naar een bruiloft van een vriend van Pasa boven op de berg Igman. (De berg Igman is natuurlijk geen onbekende berg voor Nederland. Ik ben even gaan kijken bij het Amerikaans/Frans monument voor de vier militairen die daar gestorven zijn toen hun transport met brandstof in de winter van de weg afraakte en zij daarbij omkwamen. Overigens wordt de berg drastisch vernield door de vele wegen die worden aangelegd om de houtkap te kunnen realiseren en af te voeren.) Het stel heeft al een kind en trouwde niet echt als bruidje en bruidegom. Maar er was veel eten en drank, dat laatste moest ik ontberen want ik was de BOB. Een begrip dat ze hier niet kennen, je neemt toch gewoon een route waar je zeker weet dat de politie niet staat dan is alles oke! Of het geluk heeft meegespeeld weet ik niet, maar de hele Nederlandse gemeenschap op Butmir is ziek geweest van de BBQ en 4 waren er zelfs met uitdrogingsverschijnselen in het ziekenhuis opgenomen. Wat heb ik toch een goede engelbewaarder!

Bij mij terugrit van de berg Igman naar huis reden we op de hoofdweg (drie breed). Op een gegeven moment stond alles stil en in de verte zag ik aan de zwaailichten dat er een ongeluk was gebeurd. Dan is het normaal dat iedereen ineens verschrikkelijke haast gaat krijgen. Alsof iedereen net via zijn mobieltje het bericht heeft gekregen dat een naast op sterven ligt en hij gevraagd heeft om nog snel voordat hij doodgaat lang te komen. Achter mij zat een patser met een BMW. Ik had in mijn spiegel al gezien dat hij bezig was om iedereen te terroriseren. Op een gegeven moment was ik aan de beurt voor zijn acties. Hij zat naast me en in mijn ooghoeken zag ik dat hij alsof zijn leven er van afhing voor mij wilde komen. Jammer voor hem maar ik reed met mijn auto zo in mijn rijstrook dat hij helaas het onderspit moest delven. Even later lukte het hem toch om langszij te komen en ik had terplekke een aardige vocabulaire kunnen leren van lokale scheld woorden. Vesna en Pasa schaamden zich dood over de patser in de BMW . Na honderd meter was onze broeder er al in geslaagd om via alle rijstroken toch weer wat verder te komen. Toen hij op het kruispunt was aangekomen, dat versperd was door het ongeluk en een politie afzetting en alle automobilisten links of rechtsaf werden gestuurd, reed hij gewoon door de afzetting heen en vervolgde zijn weg. En wat deed de politie?..............Niets! Ik kwam er bij en ik keek erna.

Pasa is bezig met wat renovaties aan het huis. Inmiddels is er in een nis een garderobe gemaakt en zijn drie deuren opnieuw gemaakt, een showboog en een vensterbank bij het raam van de badkamer en heeft de keuken nieuw raam. Daarnaast is de gevel aan die kant opnieuw bedekt. Ik zeg dat wat raar maar ik zal het uitleggen. Wij stucken en schilderen dat eventueel nadien. Hier doen ze dat allemaal wat anders. Ten eerste stucken ze hier door cement tegen de muren te gooien. Mijn inziens veel verlies van materiaal! Dan hebben ze een methode om de muren grof te schilderen met structuurverf. In een bakje wordt verf met structuur (grof zand) gedaan. In de bak zit een cilinder die met een handvat aan de buitenkant rondgedraaid kan worden. Aan de cilinder zitten allemaal ijzeren pennen die bij het ronddraaien de verf, gemengd met het structuurmateriaal, naar buiten slingert. Zo wordt de muur dus behandeld. Nadeel: veel verlies van verf en structuurmateriaal. Pasa vroeg of ik ter bescherming boven op mijn balkon met een stuk karton de planten kon beschermen. Zo gezegd zo gedaan, maar Pasa richtte wat verkeerd en mijn hele gezicht en trui zat onder de verf. Vesna heeft een en ander in het water gezet en het probleem was weer verholpen. Toen ik hem daarna hielp met het losmaken van alle kartonstukken die hij met koperdraad had gemonteerd om niet te schilderen delen te beschermen viel mijn bril naar beneden en wederom was mijn engelbewaarder weer aanwezig en mijn bril was ongedeerd beneden gekomen.

Beste lezeressen en lezers ik ga hier een dikke week vakantie houden en ongetwijfeld zal ik jullie daar de in de volgende nieuwsbrief kont van doen.

Intussen allemaal het beste en tot mails, telefoons, sms-en of gewoon in Nederland.

Cees van der Ploeg

12-06-2004 Nieuwsbrief 15

Lieve vriendinnen en beste vrienden,

Waren in het begin van deze week op alle hoeken van de straten nog paraplu’s te koop, nu is het stil in de stad want de mensen verschuilen zich voor die brandende bal in de lucht. Zonet even een boodschap gedaan en het was in de stad 32 graden en zoals al gezegd, opmerkelijk stil. Ik ben weer aan het werk, want mijn vakantie hier zit erop.

Maar in de vakantie heb ik toch weer veel van het land gezien. De eerste dag ging het naar het meer van Jablanica, daar waren we te gast bij Vesna 2 en Hassan in het plaatsje Celebica. Na veel heen en weer getelefoneer in de afgelopen weken, was besloten om een schaap uit Sarajevo mee te nemen, want de schapen in Konjic werden door de keurmeesters niet goedgekeurd. Die zelfde week waren er dus TV=beelden van mensen die in het ziekenhuis waren opgenomen met voedselvergiftiging verschijnselen!

Het zelfde ritueel herhaalde zich als enige weken geleden. Het autodak was nog beschikbaar om het vuur te maken om het schaap te roosteren en zo tegen zes uur zaten we dus schaap te eten terwijl de nodige worstjes al naar binnen waren gewerkt. De raki en witte wijn met mineraal water zorgden ervoor dat we geen uitdrogingsverschijnselen kregen.

De volgende morgen ging het eerst na de Vrele Bune (de bron van de rivier Bune) even ten oosten van het vliegveld van Mostar. Daar stroomt het water uit een berg. Glas helder koud water en een leuke toeristische plek. Het weer hadden we mee, want terwijl het in Sarajevo regende hadden wij stralend weer. De weg werd vervolgd naar het plaatsje Pocitelj richting de kust naar Neum. Pocitelj is de geboorte plaats van Hassan en hij deed ter plekke ook ter vergeefs verwoede pogingen om oude familie of kennissen te ontdekken.

Ik was op mijn weg naar Neum en Dubrovnik al ver schillende keren langs dit dorp geweest maar lettend op het verkeer had ik alleen maar een oude toren gezien, maar nu ter plaatse ontdekte ik een prachtig historisch plaatsje. Stap voor stap worden oude huizen weer in ere hersteld en gerenoveerd. Het is een voorbeeld hou de verschillende entiteiten vroeger toch fantastisch met elkaar geleefd hebben. Als je daar vertoeft besef je hoe misdadig de leiders het volk hebben misleid om uiteindelijk hun eigen maatschappij ten gronde te richten. Nu, een land, ondanks de mooie worden van Paddy Asdown dat er al zoveel bereikt is, dat nog steeds in de vernieling ligt en waar de onderlinge verhoudingen gewoon slecht zijn.

Na het bezoek aan Pocitelj ging de reis naar Vodopad Kranica een prachtige waterval waar het overgebleven schapenvlees te voorschijn kwam en de overig meegenomen etenswaren. Een picknick met zo’n achtergrond is natuurlijk wel bijzonder. De weg vervolgde zich naar het plaatsje Medugorje. Medugorje is een bedevaartplaats, vergelijkbaar met Fatima. Ook het verhaal dat over de gebeurtenissen verteld wordt lijkt op het verhaal van Fatima. Het wordt met name bezocht door de Kroaten. Van Medugorje ging het naar Mostar, waar we natuurlijk de inmiddels herstelde brug hebben bewonderd. Het schijnt dat eind juni de brug officieel wordt geopend. In Mostar is men rond de brug bijzonder druk bezig alles weer in zijn oude glorie te doen herrijzen. Wat de mensen overigens bijzonder kwaad maakt is dat er 16 miljoen Mark is uitgetrokken voor de openingsplechtigheid. Zeg maar 8 miljoen Euro, die zou wel anders en beter besteed kunnen worden!

Weer terug in het huis van Vesna 2 en Hassan krijg ik een oude tegel overhandigd met een beeltenis van zijn geboorte plaats. Zondag laat ben ik weer terug in mijn appartement.

Maandag is meer een rustdag, wat winkelen in Sarajevo met zijn vele markten. Dinsdag ben ik naar Bihac gereden. Geen overstromingen dit keer maar een prachtige rit door de bergen, waar je tegen de tijd dat je in Bihac aankomt, door bergweide rijdt. Aan de rivier Una in hetzelfde hotel geslapen als de vorige keer. De volgende morgen ben ik langs de rivier Una gereden naar Bosanska Novi. Je rijdt dan door zeg maar een kloof.

In die kloof rijdt ook een smalspoor trein. Het toeval wilde dat ik gelijk met die trein opreed. Daar het spoor en de weg elkaar verschillende malen kruisen, moest ik telkens stoppen voor de trein. De machinist groette elke keer heel hartelijk. Als je daar in de buurt ben moet je die weg beslist rijden, waar het diepe blauwe water van de Una, mogelijk een trein die je ontmoet, samen met jou door de natuur gaan. De route van Bosanska Novi naar Banja Luka is niet echt bijzonder. In het fort van Banja Luke serveren ze een bijzonder goede Pepersteak en de ambiance is ook geweldig. Fort langs de rivier Vrbas, goed eten, leuk restaurant: het is vakantie! Na een lange trip voldaan weer thuis.

Donderdag ga ik Illidza eens nader bekijken en naar de Vrele Bosne (bron van de rivier Bosne) waar een soort park omheen is gebouwd. Een plek voor kinderen op een schoolreisje of verliefde stelletjes die van elkaar willen genieten. Vrijdag ging de reis naar Livno, kennissen van Vesna en Pasa. Het regende regelmatig dus werd naar lokaal gebruik, het plan bijgesteld. Even het mobieltje en Livno veranderde in Busovaca.

Onderweg werd even gestopt in Kiseljak bij een vriend van Vesna en Pasa, Bimbo genaamd. Een baas van 78 jaar, maar nog zeer vitaal. Toent hij ons zag aankomen, stond hij ons met een grote bijl ons op te wachten. Zijn verhalen, waar bij hij regelmatig opspringt, worden gehouden in flarden van de lokale taal, Duits, frans en engels. Dan wordt de reis voortgezet naar Busovaca.

Een neef, Dragan, van Vesna heeft daar een klein melkfabriekje. 1000 liter melk wordt naar 14 producten verwerkt. Hij heeft er vijf jaar overgedaan om alle vergunningen te krijgen (zo help je de economie wel op gang), maar recentelijk is zijn fabriekje door de federale president dan toch geopend. Het mooie is dat hij 15 mensen een baan bezorgt en ongeveer 100 boeren een inkomsten bron. Toen we aankwamen, stond buiten op een vuur een pot. Er lag een deksel op dus kon ik niet zien wat er in zat, maar ’s avonds kregen weg een heerlijke goulash geserveerd. Omdat Dragan en Pasa niet de hele avond thuis wilden zitten, vertrokken de heren naar een restaurant van zijn zuster, die bezig zijn met een enorme uitbreiding. Restaurant moet worden: restaurant, hotel, terras en disco. Ik moet zeggen wat er tot op heden gebouwd was was indrukwekkend. Daar vloeide overigens de wijn weer rijkelijk en alsof we niets gegeten hadden kwam de man van zijn zus met schapenvlees en heerlijk gerookte ham. Eten dat kunnen ze hier: onverzadigbaar! Na de nacht in Busovaca te hebben doorgebracht zijn we naar Novi Travnik gereden naar de moeder van Vesna. Die had ik sinds haar vertrek uit Sarajevo niet meer gezien. Vanaf januari zit die daar op haar flat en is nog niet buiten geweest. Toch ziet ze er goed uit, maar haar benen, ondanks een nieuwe knie willen niet en therapie is er niet bij. Ze wordt daar geholpen door haar schoondochter, haar kleinkind en diverse vrienden. Ook daar ontkwam ik er niet aan om weer een volle maaltijd te nemen.

De volgende keer zal ik mijn verhaal afmaken van de vakantie want ik kan jullie nu natuurlijk niet in een keer met alles lastig vallen.

Tot mails, horens, sms*es en ziens. Met vriendelijke groet uit Sarajevo.

Cees van der Ploeg

21-06-2004 Nieuwsbrief 16

Lieve vriendinnen en beste vrienden,

In mijn vorige nieuwsbrief had ik beloofd om het verhaal van mijn vakantie hier af te maken en belofte maakt schuld, vandaar!

Na het bezoek aan de moeder van Vesna had Vesna het zo geregeld dat het wel leuk zou zijn om het gigantisch grote warenhuis FIS in Vitez te bezoeken. Pasa had kennelijk in een advertentie lezen dat er een aanbieding was van elektrisch gereedschap. Nou ik moet zeggen de aanbieding was niet mis. Een klopboor, een slijpschijf, een schuurmachine en een decoupeerzaag allemaal in een koffer. En de prijs? Nog geen 50 euro! Worden wij in west Europa nu door die fabrikanten bedonderd of hoe zit dat? Ik heb het spul bekeken (een mij onbekend Oostenrijks merk) en het ziet er niet slecht uit en intussen is Pasa er elke dag mee aan het werk en heeft bovendien twee jaar garantie. Na de koop van de machines waren we weer snel weg, dus het was alleen daarom!

Zondag ben ik eerst met Vesna op de koffie (koffie is wat te eenvoudig gezegd want er was weer van alles: heerlijke broodjes (soort oliebollen) gerookte ham en kaas) gegaan bij Rada. Rada is dat piep kleine vrouwtje, waar ik, denk ik, al eerder over gesproken heb. Ze woont wat hoger op de berg in een behoorlijke boerderij van haar overleden ouders en broer. Ze klaagt altijd als ze binnen komt en ratelt ook, als er niemand luistert, maar door. Om haar doen en laten moet er wel altijd gelachen worden. Ik heb een nieuwe naam voor haar geïntroduceerd, naar een gelijknamige dame in een lokale soapserie. Die dame weet altijd alles over nieuwtjes en schandalen. Het is dus vanaf dat moment ‘Rada Internet’.

Ze weet altijd precies te vertellen en doet dat ook, of ene van der Ploeg wellicht een kwartier later naar zijn werk is vertrokken. Ik heb als tegenmaatregel een foto van mijn balkon genomen van haar huis waar ze op een stoel voor zit het dal in te turen. Bij het overhandigen liet ik de kreet ‘contraspionage’ vallen en dat was dus weer met zijn allen hard lachen.

Van de week had ze het met die warmte wel slecht want ze heeft het aan het hart en haar ademhaling is ook niet in orde. Rada die van beroep kok is heeft veel in het buitenland gezeten werkend voor bedrijven die een buitenlandse vestiging hadden. Zo heeft ze onder andere jaren in Irak verbleven. Ze heeft veel geld verdiend maar dat allemaal weggegeven aan een zoon van haar die nauwelijks naar haar omkijkt en voor de verpleging van haar broer die uiteindelijk toch gestorven is. Ze is ook wel een beetje zielig en vraagt telkens maar of ik geen Nederlandse man weet voor haar dan kan ze naar Nederland komen.

Ze doet het ook niet slim. Ze woont op een zeer schuine helling en die moet af en toe natuurlijk gemaaid worden om het een beetje netjes te houden. Heeft ze een mannetje geregeld, betaald ze hem vooraf, geeft ze hem raki en eten. Vervolgens miezert het een beetje en het mannetje is verdwenen met de mededeling dat hij nog wel terug komt. Ook de zigeuner die tijdens ons bezoek zich meldt om kleren te verkopen wordt verwend met een raki hoewel zijn waar veel te duur is. Achteraf vertelt ze dat die zigeuner 4 vrouwen in verschillende landen heeft en bij elkaar meer dan 40 kinderen. Tel uit je winst.

Na het bezoek aan Rada ben ik met Vesna naar Pale gereden. Vesna liet me een weg in rijden en ja hoor, stonden we toch ineens bij een oude werkgever van haar. Ik kon natuurlijk niet voorkomen dat zij even ging buurten. Daarna ging het de berg Jahorina op. Een prachtig skigebied. Helaas was het weer niet zo best zodat we niet van vergezichten konden geniet (moet ik dus nog een keer heen). Er wordt daar toch veel gebouwd, hotels en appartementen. Het hotel waar in de oorlog veel vluchteling uit Sarajevo verbleven en waar gedurende oorlog brand ontstond (velen zeggen dat opzet in het spel was) ligt er als een ruïne bij.

Toen we op het terrein liepen werden we door een bewaker gesommeerd om weg te gaan. Met een sigaret en een mark gaf hij toch een hele uitleg aan Vesna. Hijzelf kwam vanuit het westen van het land, maar zijn woning was geheel verwoest in de oorlog. Nu had hij een kamer in Pale voor 300 mark in de maand, terwijl zijn bewakers baan hem 200 mark per maand oplevert. Hij heeft dus een probleem. Foto maken mocht ik ook niet van hem want het was particulier terrein.

Na het bezoek aan de berg gingen we naar Aida en Suko. Die hebben naast hun appartement in Sarajevo het ouderlijk huis van Aida in Pale. Te groot voor hen en ze willen het ook graag verkopen, maar momenteel krijgen ze er nauwelijks geld voor. Alle familie van Aida is in de oorlog omgekomen tot en met haar vader die alle ellende niet meer kon volhouden en zelfmoord heeft gepleegd. Na de oorlog is ook haar dochter van 17 jaar overleden aan een hartkwaal waar niet aan te doen was. Aida zelf is oncoloog en Suko is ecoloog. Voor de oorlog zo beduidt Aida hadden we het breed en ze steekt haar armen helemaal wijd en na de oorlog hebben we het.... en dan houdt ze haar handen op een afstand van 20 cm van elkaar. Buiten is op een vuur een gerecht klaargemaakt met rundvlees en groentes. Maar voordat de maaltijd klaar was hebben we nog diverse gerechten gekregen.

Na afloop zijn we koffie gaan drinken in een pizzeria in Pale, die gedreven wordt door een zwager van Suko. Aldaar worden nog twee pizza’s mee naar huis genomen en ze worden ook nog opgegeten. Nee, ik lieg niet al ik zeg dat ze hier heel, heel veel eten.

Maandag morgen ben ik eerst de stad in geweest en heb me een aantal polo’s gekocht. Ik kan niet zien dat het imitatie is, maar de merknamen klinken goed en de prijs is volgens mij een stuk billijker dan in ons dure landje. Het ligt natuurlijk niet aan de euro, maar aan de grijpgrage middenstand, leveranciers en tussenhandel! Daarna ben ik naar Bjelasnica gereden. Dat is een skigebied vlak bij Sarajevo. Het was er erg rustig en ik heb volop genoten van de vergezichten. Jammer dat er te veel vocht in de lucht zat zodat fotograferen niet mogelijk was. Dus er gewoon nog een keer heengaan.

Dinsdag zat de vakantie er weer op en dus weer naar BHMAC. Ik had Vesna en Pasa beloofd om ze nog een keer uit eten te nemen. Ik wilde graag weer naar Jez, maar dat vonden ze te duur en je moest met die warmte toch niet binnen gaan zitten. Zij wisten een prima restaurant Biban genaamd. Ik had het kunnen weten Biban was dus een oude kennis die samen met zijn vrouw voeger bij het skigebeuren had gewerkt en nu een restaurant waren begonnen.

Door de weeks geen menu, maar eten wat moeders klaarmaakt. En wat werd er gegeten: pita met gehakt, aardappelen en groente. Daarna kwamen er nog saté. Dat laatste maakte mijn avond weer goed, weliswaar niet de saté zoals wij die eten, maar het was voortreffelijk vlees. Het restaurant ligt nog boven de transit weg en dus hadden we een voortreffelijk uitzicht. Maar alleen het aperitief hebben we buiten gezeten want de temperatuur is nog steeds niet zo dat je ’s avond buiten kan zitten.

Op de terugweg zijn we nog naar een ander uitzichtpunt geweest, waar je Sarajevo bij nacht prima kunt bewonderen. Ook daar bleek dat Vensa en Pasa er al jaren niet waren geweest.

Nog even tot slot een technische mededeling over Nieuwsbrief nummer 15: De Vrele Bune, ik had dat gevraagd maar men wist het niet en deze week kwam het antwoord, geeft 4300 liter water per minuut!
Einde van deze vakantie uitgave en dus tot horens.

En uiteraard de vriendelijke groet van

Cees van der Ploeg

28-06-2004 Nieuwsbrief 17

Lieve vriendinnen en beste vrienden,

De vorige nieuwsbrief had ik eerder verzonden dan ik oorspronkelijk van plan was, maar hij lag al klaar en toen dacht ik, kom versturen, heel Nederland is helemaal depressief aan het worden van dat voetbal, dan hebben ze even wat anders te lezen en toen was dus even de datum niet veranderd.

Mijn auto begon al aardig op een Bosnische kar te lijken, het is al geen beauty in deze verlengde witte uitvoering, maar al die roestplekken maakte het alleen nog maar erger. Dus ik verf, schuurmiddelen, kwasten en terpentijn aangevraagd. Wat ik gekregen heb was alleen de verf. Oké geen malheur. Ik erop uit met Vesna naar de beste verfwinkel van Sarajevo. Wel ik denk dat mijn collectie verfartikelen thuis er beter uitziet. Ik wilde graag naar zo’n muisschuurmachine kijken en als dat een redelijke prijs was zou ik hem kopen, gebruiken en dan als cadeautje aan Pasa geven. Na vijf winkels had ik eindelijk een apparaat dat er een beetje op leek, maar de winkel had helaas geen bijpassend schuurpapier.

Vesna die ik dat had uitgelegd zei dat Pasa wel een schuurmachine had. Wel, die had hij dus niet voor dat werk, maar het neefje heeft beneden een garage en die hebben er wel een! Het neefje werd erbij gehaald en ik kon om 16.00 uur beneden komen in de garage. Dus ik stal mijn voiture om 16.00 uur voor de garage. Wat heet een garage; een grote smerige ruimte met auto wrakken en waar het smeer tot op het plafond zat. Een stuk net gereedschap heb ik niet kunnen ontdekken en een schuurmachine was ook niet voorhanden. Dus heb daar in de brandende zon met een gewoon schuurpapiertje de roest staan wegwerken en vervolgens dat twee maal geschilderd. Resultaat: hij ziet er weer stukken netter uit. Lering: zorg dat je je zelf kan bedruipen.

Dat zelfde neefje is kort geleden getrouwd, maar woont ergens in dit huis nog in bij zijn moeder, vaders ben ik hier nog niet tegen gekomen. Naast de opstal van Pasa stond een kotje waar ik kippen zag en waar ook kippen geslacht werken. Kop eraf, uitdruipen en dan in heet water en vervolgens in een soort centrifuge om de veren eraf te slaan. Dat kotje wordt nu door hem omgebouwd tot mini woning. Momenteel is hij bezig met het dak dat gemaakt wordt van allemaal platen zink en dergelijke dat hij overal en nergens vandaan haalt. Gegarandeerd dat hij het niet droog houdt. Het stukje erf dat erbij zit is een grote bende tot ergernis van Vesna en Pasa. Afval, puin noem maar op en je vindt het er. Af en toe gaat er in een gedeelte de fik. Dat staat de buurt blauw er stinkt het erg chemisch. Dolle pret hiernaast wanneer spuitbussen ontploffen.

Ik had al eens gemeld dat de afvoer van het hemelwater in Sarajevo niet zo geweldig is. Ik kan mededelen dat een gedeelte van de hoofdweg wordt aangepakt. Maar tevens gaan ze daar het wegdek vernieuwen. Dat is natuurlijk erg positief. Maar hoe dan met het verkeer in die tussentijd moet. Een puinhoop dus. Daar is even niet over nagedacht. En alle agenten die op elke hoek stonden te hangen zijn ineens verdwenen!

En kennelijk is de EUPM (European Union Police Mission) en daar zijn er een heleboel van, zelfs niet in staat om hun collegae van Bosnië en Herzegovina daarin te ondersteunen. Wat doen die eigenlijk wel dan alleen maar rond te rijden? En overal te parkeren waar dat verboden is, sowieso zouden ze een voorbeeld kunnen geven. Het schijnt dat die missie geëvalueerd wordt. Wel dat kan ik op de achterkant van mijn sigarendoos ook. Gewoon een beter mandaat en er dan keihard tegen aan. En elke lokale politieman die niet wil, er onmiddellijk uit. In het verkeer is het momenteel al een zwijnenstal, als je nu niet gaat optreden zult je dat dus nooit meer goed krijgen en de mentaliteit in het verkeer kan ook wel eens de mentaliteit in de maatschappij worden (of al zijn).

Door de warmte, de uitlaatgassen en de stof, uit de meeste auto’s komen grote hoeveelheden roet, lijkt mijn rookgewoonte minder erg te worden. Maar toch en daarom zet ik het maar op papier, moet ik terug in Nederland dat maar iets gaan temperen en na negen maanden geen sport: De fiets pakken er een uurtje per dag rondrijden. Zo, misschien voel ik me nu wat meer verplicht om dat ook daadwerkelijk te doen.

Een leuke uitdrukking kreeg ik te horen als iemand faalt en je in het Nederlands zou zeggen ‘Hou d’er maar mee op!’ hier in de lokale taal zeggen ze ‘Ga toch kat eten!’. Zo die wilde ik jullie niet onthouden, misschien kunnen we die in Nederland introduceren als nieuwe uitdrukking voor het falende, 120 minuten spelen en nog geen goal, voetbal gebeuren. Ook maken ze hier van woorden of namen afkortingen. Het vertalen valt dan niet mee, maar ik zal er een proberen. GORBACOV betekent Generale – Repetitie – Regime – Breznef – Andropov – Chercenko – en de Anderen – Veteranen.

Vesna en Pasa hebben al enige jaren een computer, maar die gaat nooit aan. Kosten gaan voor de baat, maar Vesna wilde maar niet achter dat ding gaan zitten. Ze wil graag administratief werk en dan is de computer onvermijdelijk. Op een gegeven moment heb ik gevraagd of ik er even achter mocht. En toen hij aanstond kwam Vesna toch nieuwsgierig kijken. Ik had een spelletje gezocht en dat begon haar te boeien. Nu doet ze al zelfstandig spelletjes en heeft nu haar eerste lessen in de stad. Helaas is de harde schijf van de computer gecrashed en dat is weer rommelen om een nieuwe te krijgen.

Nu als de zon schijnt is het meteen 30 graden. In de stad zelf is het dan niet om uit te houden. De zaken die ik daar nog moet doen stel ik dan ook maar even uit. En ineens zie je, met die zon die nu regelmatig schijnt, overal de karpetten, lopers en schapenvachten de huizen uitkomen. Op straat, met hulp van iedereen, worden die gewassen en met tuinslangen wordt het sop er weer uitgespoeld. Dan worden ze in de zon gehangen om te drogen.

Ik had al eens gehoord dat zo vlak na de oorlog er allerlei verhalen waren dat als moslimmannen hun baard lieten staan dat ze dan 50 mark per maand kregen. Nu hoorde ik dat twee nichtjes van Rada ( Rada zelf is orthodox* die vroegen als moderne westerse meiden rond liepen nu met hoofddoekjes door het leven gaan en de moskee bezoeken en daarvoor 200 mark per maand krijgen! Ik moet eens bij de pastoor langs, want ik loop er toch altijd vrij christelijk bij. Zo beste mensen dat was hem deze keer. In de volgende en laatste nieuwsbrief zal ik jullie verslag doen van het officiële afscheid van de missie en misschien nog andere langskomende zaken.

Intussen wens ik degene die van voetbal houden veel sterkte toe. En natuurlijk voor iedereen mooi weer, zwoele avonden en lekker bbq-en.

En van zelfsprekend de vriendelijke groet van,

Cees van der Ploeg

05-07-2004 Nieuwsbrief 18

Lieve vriendinnen en beste vrienden,

Zeker met alle reorganisaties binnen de Defensieorganisatie tref je, in de media, maar zeker in de militaire media, verslagen aan van officiële opheffingen van onderdelen of afsluitingen van missies. Bazen komen opdraven om vooral te vertellen dat men het prima gedaan heeft in het verleden maar dat de nieuwe opdrachten voor Defensie een andere organisatie vereist. Met dat voor ogen had ik zowel bij de ambassade en bij OPCO 7 december de vraag uitgezet hoe deze kleine missie, met toch 17 rotanten, waarvan sommigen langer dan 6 maanden hier actief geweest zijn, zouden moeten afsluiten. Helaas kreeg ik van beide instanties geen antwoord. Ik heb toen naar de ambassade gewoon een voorstel geschreven. Daar kreeg ik, overigens in een vriendelijke mail verpakt, te horen dat zij geen aandacht aan gepasseerde zaken wilden schenken, ze het nu te druk hadden met het komende Nederlandse voorzitterschap van de EU en dat betrokkene functionaris bovendien met verlof was. Stond ik dus weer bij af.

Toen heb ik de Contingentscommandant voor Bosnië en Herzegovina en Kroatië, Lkol Hans van Geest, bereid gevonden om aanwezig te zijn en deel te nemen aan de ceremonie. Uiteindelijk waren de directie van BHMAC, de senior vertegenwoordiger van UNDP een delegatie van Butmir en Banja Luka aanwezig. Ook had ik Vesna en Pasa uitgenodigd. Na een welkomstwoord heb ik het gezelschap het besluit van de Nederlandse regering toegelicht waarom wij de Militaire bijdrage gaan stoppen. Daarna heb ik Vesna en Pasa met een speech in het zonnetje gezet voor hun gastvrijheid voor 8 Nederlandse officieren op een rij. Voor Vesna en Pasa had ik een herinneringsplaquette laten maken en voor Vesna had ik een bos rozen gekocht. Ze waren aangenaam verrast en hebben het zeer op prijs gesteld. Bij elk bezoek wordt het verhaal uitgebreid verteld. Vervolgens heb ik samen met Hans van Geest een herinneringplaquette uitgereikt, met alle 17 namen van de officieren die gewerkt hebben bij BHMAC, aan de directie. Toen heeft Hans van Geest mij de UN Special Service Medal opgespeld. Tot slot heeft de directeur van BHMAC mij bedankt met een oorkonde en een dienblad dat hier gebruikt wordt om de Bosnische koffie te serveren. En zo kreeg de BHMAC-missie toch nog een officieel einde.

En of ik nog ooit op missie ga? Als het aan mij ligt wil ik nog wel een keer uitgezonden worden, maar met mijn status als reservist wordt het steeds moeilijker. Ik krijg de indruk dat Den Haag steeds huiveriger wordt om van deze categorie gebruik te maken en dat is jammer. Eerst maar weer eens naar Nederland (9 juli!!!).

Heerlijk om iedereen weer te zien en te spreken! Heerlijk om mijn eigen huis weer te zien. Heerlijk om weer thuis te eten en een biertje te drinken. Zo even het dorp inlopen en te kijken wat er allemaal veranderd is. Beetje vakantie en misschien heeft Ineke nog klusjes voor me liggen en natuurlijk golfen! Mijn boek over Albanië af te zien ronden. Deze nieuwsbrieven eens door de spellingcontrole halen en ik zal me wel vermaken.

En wat hier in dit land met 2700 km² met mijnen en wat iets meer zij? Met een infrastructuur die nog lang niet klaar is. Met drie talen en twee alfabetten. Met mensen van drie entiteiten die niet met elkaar willen samenwerken. Met leiders die terwijl het volk tijdens de oorlog crepeerde in luxe leefden. Met veel vervuiling. Met een slechte economie. Waar je nog oude roestige spijkers recht slaan om ze weer te gebruiken. Met corruptie en vriendjes politiek. Criminaliteit. En schandalig rijgedrag. Om maar even spontaan wat op te sommen.

Bosnië en Herzegovina een wonderschoon land, dat je blijft bewonderen. Het is te hopen dat een volgende generatie het beter gaat doen, maar als die nieuwe generatie door de oude generatie wordt opgevoed dan zal het niet makkelijk worden. Daarnaast wordt de aandacht van de wereld en dus donaties steeds minder. Er zijn andere brandhaarden en onze commerciële pers vraagt allang niet meer de aandacht van de lezer voor wat er hier op de Balkan gebeurd. Er moeten eerst weer doden vallen voordat zij überhaupt weer geïnteresseerd zijn. Doden op de voorpagina en op de beeldbuis, dat doet de verkoopcijfers of de kijkcijfers tenminste weer stijgen. Somber? Nou zeker niet optimistisch.

Vesna en Pasa? Die moeten zonder inkomen verder. Ik heb maar voor de hele maand huur betaald, zeeppoeder meegenomen en koffie, dan hebben ze het deze maand in ieder geval nog ruim. Je komt toch volgend jaar wel op vakantie met Ineke? En dat vroeg Hassan ook via zijn zoon die in ieder geval basis Engels beheerst. Je kunt hier logeren aan het meer van Jablanica. Afgelopen zaterdagavond was ik daar, Jadran stond al bij zijn bootje want zijn vader had gezegd dat ik foto’s wilde maken vanaf het meer. Ze verzinnen het ter plekke, maar ze willen dolgraag wat doen, zeker als ze niet met je kunnen communiceren. En fotograferen uit een klein schommelig bootje valt niet mee. De foto’s zijn allemaal bewogen. (De foto’s natuurlijk niet maar mijn camera!).

Nu wordt regelmatig de bbq aangedaan. Pasa heeft een soort oventje gemetseld op het terras. Het vuur wordt gemaakt van restjes vurenhout en niet zoals wij dat doen van houtskool van de eik. Van de week was er visite en was mijn meegenomen fles wijn niet toereikend genoeg. Pasa had nog wel wat staan, niet ik maar hij had de volgende dag hoofdpijn, volgens zijn zeggen door de wijn, maar volgens mij door de raki’s die hij al genuttigd had toen hij om 1600 uur het vuur begon voor te bereiden terwijl we pas om 2100 uur gingen eten.

Gisteravond was er weer bbq, met alleen kip. Je moet niet kijken hoe er met de hygiëne wordt omgegaan want anders krijg je geen hap door je keel. Regelmatig moet Pasa stunten uithalen om het licht op het terras weer aan te krijgen. De fitting deugt niet en te pas en te onpas zitten we ineens in het stikdonker. Wat gisteravond wel heel mooi was en ik had het nog nooit gezien, waren de honderden vuurvliegjes. Zo ongeveer om de seconde geven ze een klein lichtje aan het eind van hun lijf. Heel bijzonder. Ik zal in Nederland eens opzoeken hoe dat werkt. Ik neem ook mijn CD-speler mee naar beneden en dan wordt er tevens genoten van de lokale muziek. Want dat is voor mij zeker prettig als er visite is die geen woord Engels of Duits spreken en ze alleen onderling aan het praten zijn.

Ik ben inmiddels bezig om te regelen dat alle spullen van defensie worden ingeleverd en dat mijn eigen zaken ook weer allemaal in Nederland komen. En dan natuurlijk mijn kantoor weer overdragen aan BHMAC. Dat zal begin van de week wel gebeuren en dan ben ik dus even uit de lucht tot ik weer thuis ben.

En het laatste woordspelletje dat ik hoorde:
Verkeerslicht; rood staat voor communist, oranje voor atheïst en groen voor moslims.

Lieve vriendinnen en beste vrienden ik hoop jullie een plezier gedaan te hebben met mijn nieuwsbrieven en ik hoop jullie allen weer heel snel te ontmoeten in Nederland.

Nu werk ik er naar toe om op 9 juli op tijd het vliegtuig te halen.

Tot zien en hartelijke groet van,
Cees van der Ploeg

16-07-2004 Nieuwsbrief 19

Lieve vriendinnen en beste vrienden,

Sorry, dat ik jullie weer stoor, maar de laatste week kreeg ik toch weer dingen over en langs me heen die ik jullie niet wil en mag onthouden, omdat jullie al deelgenoot zijn van al mijn vorige nieuws brieven. De zaak moet wel compleet zijn anders krijg ik straks klachten als ik een verhaal vertel en men zegt dat ze dat niet in een nieuwsbrief hebben gelezen, maar dit is dan ook echt de laatste, hoewel……….* Ik heb een plannetje om in het najaar een cursus website te doen en dan alle nieuwsbrieven, maar dat met foto’s op het web te plaatsen. Ik laat het jullie wel weten.

De laatste week was ondanks dat ik van tevoren dacht dat ik die relaxt kon doorkomen toch nog aardig druk. Na de SNR commando overdracht op Butmir op zaterdag ben ik zondag neef Dragan (van de melkfabriek) in Busovaka en moeder in Novi Travnik samen met Vesna en Rada afscheid gaan nemen. Natuurlijk op de weg erheen moest er bij kennelijk de goedkoopste cash en carry gestopt worden om de nodige inkopen te doen. Volgens mij hebben ze voor een jaar wc-papier gekocht. Het is roze en flinterdun, dus oppassen geblazen. Ook een bezoek aan FIS in Vitez kon niet achterwege blijven. Bij de twee bezoeken moest er natuurlijk wel weer gegeten worden. Alleen koffie drinken is er niet bij. Bij moeder hadden ze lever, maar gelukkig heeft Vesna een omelet voor me gemaakt. Ik weet nu ook hoe Vesna soep maakt omdat we bij moeder in de keuken zaten kon ik daar mooi achter komen. Een beetje olie in de pan, verder vullen met water, een bouillonblokje en een handje gemalen rijst dat weer tot bolletjes is geperst. Geen wonder dat ik er kraak nog smaak aan vond terwijl Pasa elke keer weer roept ‘good soup’!

Maandag moesten weer eten bij andere buren. Hij is taxichauffeur en heeft zijn standplaats bij de bibliotheek, dus kwam ik hem daar regelmatig tegen. Hij en zijn vrouw waren ook al een keer bij Vesna en Pasa te eten geweest. Haar broer met zijn vrouw waren daar op vakantie. Ze wonen vlak bij Frankfurt, terwijl ze in Frankfurt zelf een bloemenzaak hebben. De inkoop wordt gedaan bij Nederlandse leveranciers. Heerlijk buiten gezeten in gezelschap van vuurvliegjes en intussen Duits en Engels door elkaar praten. (Even slecht als verschillende drank door elkaar drinken.) En als opmerkelijk detail: ik heb gegeten van een bord met een communistische ster erop!

Ik heb al een hele tijd geleden beloofd iets over het openbaar vervoer te vertellen en ik merk dat ik die belofte nog niet heb ingelost. Wel voor zover ik dat door heb is het openvaar vervoer bedrijf GRAS. Ze hebben buslijnen met trolybussen, gewone bussen en verkorte bussen (deze laatste noemen ze comnibus) en ze hebben tramlijnen. Op de bussen staat veelal reclame van andere landen voornamelijk Duitsland, ook zijn er veel gele bussen die door Japan gedoneerd zijn. Af en toe lopen de elektriciteitsstangen van de trolybus uit de bovenleiding en dan staat het hele verkeer meteen vast en is de chauffeur met een touw bezig om het weer goed te krijgen, maar dat kan even duren. Het mooiste vervoer middel is wel de tram. Ze rijden alleen in de lengte van de stad. Zeer oud en prachtige kleuren. Telkens wordt er een overgeschilderd en krijgt dan nieuwe reclame uitingen. Mijn lieveling, want je gaat van ze houden, is die met de chocolade kleur. Hij is gelukkig nog niet overgeschilderd, maar ik weet niet of ze dat voor mij ook willen laten. Ik had me graag wat meer verdiept in de geschiedenis van de tram, maar dan moest ik wel bij Gras een opening hebben. Vesna die ik dat verteld had ging aan het bellen en toen bleek dat er al een Engels boek over de tram is verschenen en men had verder geen interesse meer om met anderen te praten. Voor het vervoer naar andere steden zijn er de bussen van Centrotrans. Die brengen je naar andere steden maar ook naar de omliggende landen. Natuurlijk is er ook op kleine schaal vervoer met de trein mogelijk. Zo rijdt er ook weer van Sarajevo naar Mostar een trein en ik heb van mensen die die rit gereden hebben begrepen dat dat ook een belevenis is. Helaas hebben ze het smalspoor tussen Sarajevo en Pale opgeheven, dat was een prachtige rit door een kloof. De toekomstige toeristen zullen dat moeten ontberen.

Pasa is en zo zie je toch positieve bewegingen, met zijn rescue club een dag bezig geweest met het schoonmaken van een gedeelte van een rivier in de buurt van Konjic. Ook richting Banja Luka zijn ze bezig de rotzooi uit het water te vissen. Wat ze hier nog niet door hebben is dat je het er niet in moet gooien.

De mooiste opmerking die ik de laatste week van Rada hoorde (en vertaald kreeg): "Ik heb goed nieuws: de kat is vannacht niet thuis gekomen". Grappen worden er zeker gemaakt ook al hebben de mensen moeite om een enigszins redelijk bestaan te hebben. De beste commercial op de TV is dat een protsige jongeman om een mercedes cabriolet loopt en daarmee kennelijk een vrouw wil verleiden. De luiken worden echter dichtgetrokken en de jongeman loop om de mercedes heen en komt rijden tevoorschijn op een heel klein brommertje.

Op de TV is ook een soort bananensplit. Een beroemde zanger wordt samen met zijn zoon als ze een autorit maken aangehouden door de politie. Papieren enz. Tot slot wordt hij verzocht of hij even zijn kofferbak wil openmaken. Als die open gaat ligt daar een schone schaars geklede dame in die ook nog is geketend. U kunt zich de discussie ter plekke voorstellen. Een artiest die van niets weet en vervolgens met dit toneelstukje wordt geconfronteerd. Daarbij moet u weten dat Milos Bojanic, dat is de naam van de zanger, als zigeunerzanger op de TV en bij andere optredens prachtige buikdanseressen in zijn acts heeft. Milos zo was op de TV te zien was niet echt blij met de grap.

De temperatuur was de laatste week behoorlijk aan de hete kant. In de stad was het om 22.00 uur nog 25 graden en daar zal het niet gemakkelijk geweest zijn om de slaap te vatten . In het dal waar ik woon koelt het toch veel beter af en slaap problemen heb ik dus niet gehad. Woensdag was het afscheid eten met de vrienden (een zeer gemêleerd gezelschap van Katholieken, Moslims en Orthodoxen) van Vesna en Pasa, die ik inmiddels ook mijn vrienden mag noemen. Iedereen nodigt mij uit om volgend jaar samen met Ineke op vakantie te komen, in hun huis zijn we welkom. Met bijna 20 man in een afgeladen kamer. Mijn tafel en stoelen waren naar beneden gehaald anders kon men niet zitten. Het was reuze gezellig. Als tafeldame kreeg ik Sofie. Tien jaar geleden gevlucht met twee kinderen naar Canada en nu voor 4 weken op vakantie in haar geboorte land. Haar man kwam haar achterop na drie jaar. Ze sprak prima Engels en ik kon met haar toch wel wat ervaringen en observaties over BiH bespreken. Wat ik in een eerdere nieuwsbrief al eens gezegd heb, dat alle (veel) mensen hier (goede uitzonderingen daar gelaten) gewoon egoïsten zijn, kon zij van harte delen. Nu ik in Canada woon zie ik pas echt hoe een samenleving er ook kan uitzien. Ze wil nooit meer terug! Het was een geslaagd feest want, zo zeiden Vesna en Pasa de volgende dag, Suko had nog nooit zoveel gedronken. Naast het inleveren van alle defensie spullen in Bugojno moest ik natuurlijk ook zorgen dat mijn PGU (Persoonlijke Gevechts Uitrusting) weer op transport naar Nederland gaat. Dan begint alles leeg te worden en leef je nog van uit je woodland, het is tijd om te gaan. ’s Morgens om 05.00 uur koffie drinken met Vesna en Pasa en als ik wegrijd staan ze er verslagen bij. Hoe zullen ze zich redden?

Het transport van Butmir naar Banja Luka airport wordt gereden door Roemenen. Te veel hebben zij de rijkunst afgekeken van de lokalen hier: te hard en passeren waar het eigenlijk niet kan, die engelbewaarder van mij heeft het er maar druk mee. Gelukkig komt er een Fokker aanvliegen en geen oncomfortabele Hercules.

In Eindhoven wacht mij Ineke en het Thuisfront comité. De hal is verder uitgestorven als we hem verlaten om richting het normale leven, mijn huis en mijn vrienden te rijden. Ik dank u voor uw aandacht.

Cees van der Ploeg.